مغز ازسه بخش اصلي ساخته مي شود ، مغز پيشين ، مغز مياني ،مغز پسين .

مغز پيشين

بزرگترين و پيچيده ترين بخش مغز است .از مخ ، قسمتي كه داراي چين و چروكهايي است كه معمولاًدر تصاوير مغز ديده مي شوند. و نيزتعدادي بخشهاي مجاورش تشكيل مي شود.

مخ حاوي اطلاعاتي است كه اصولاً ما را آن طوريكه هستيم نشان مي دهند : هوش ، حافظه ، شخصيت ،عاطفه ، گفتار و توانايي حس كردن و حركت كردن. قسمتهاي ويژه اي از مخ مسئول پردازش اين نوع اطلاعات متفاوت مي باشند.كه به آنها لبهاي مغز مي گويند و چهار لب وجود دارد،لب فرونتال ( پيشاني )، لب پريتال ( آهيانه اي ) ، لب تمپورال (گيجگاهي) و لب اكسي پيتال "(پس سري ). مخ داراي نيمه چپ وراست به نام نيمكره است كه در وسط بوسيله گروهي فيبر عصبي ( كورپوس كالوزوم يا جسم پينه اي ) به هم متصل مي شوند كه بين دو قسمت مخ ارتباط برقرار مي كنند .گرچه اين نيمكره ها ممكن است تصاوير آينه اي ازهمديگر به نظر برسند ولي اكثر دانشمندان معتقدند عملكردهاي متفاوتي دارند .طرف چپ ، قسمت منطقي-تحليلي و مفعولي مي باشد. طرف راست به نظر حسي ، خلاق و فاعلي مي آيد . لذا وقتي دفترچه اي را در حال تعادل نگه مي داريد ، از طرف چپ و وقتي به موسيقي گوش مي دهيد از طرف راست استفاده مي كنيد . اين باور وجود دارد كه اعمال بعضي افراد از "تمام مغزي" يا "نيمكره چپ"هستند در حاليكه بقيه "كل نيمكره ها" هستند يعني از هر دو نيمكره مغزشان به نسبت مساوي استفاده مي كنند.

لايه خارجي مغز كورتكس نام دارد ("ماده خاكستري نيز ناميده مي شود") .اطلاعات جمع آوري شده از 5 حس از طريق نخاع به كورتكس مغز مي رسند .اين اطلاعات به بخش هاي ديگر سيستم عصبي مي رسد تا پردازش بيشتري شوند.براي مثال، وقتي به فر داغ دست مي زنيد نه تنها پيامي مي رسد تا دستتان را دور كنيد بلكه پيامي نيز به بخش ديگر مغز مي رسد كه به شما كمك مي كند تا به خاطر داشته باشيد ديگر چنين كاري انجام ندهيد.

در بخش داخلي مغزقدامي تالاموس،هيپوتالاموس و غده هيپوفيز وجود دارد . تالاموس ، پيامهاي حاصله از اندامهاي حسي را مانند چشم ، گوش، بيني و انگشتها به كورتكس حمل مي كند.هيپوتالاموس ضربان قلب، تشنگي، اشتها، ريتم خواب و ساير فعاليت هاي بدن را كه خودكارانجام مي شوند كنترل مي نمايد، هم چنين غده هيپوفيز را كه سازنده هورمونهايي است كه رشد، متابوليسم ، هضم و جذب، بلوغ جنسي و واكنش به استرس را كنترل مي كنند.

هوش ، يادگيري وحافظه :

 در بدو تولد ،سيستم عصبي مان حاوي تمام نورونهاي يك مغز كامل است اما اكثرشان به يكديگر مرتبط نمي باشند . طي روند رشد و يادگيري ، پيغامها از يك نورون به نورون ديگر از طريق ارتباطات ايجاد شده بين آنها در مغز ، منتقل مي شوند . به خاطر همين است كه رانندگي به نظر مي رسيد و به همين علت در ابتداي آموزش رانندگي ،به نظر مي رسد رانندگي تمركز بسيار زيادي را مي طلبد اما به مرور زمان اين عمل ( رانندگي ) براي شما بسيار سهل و آسان مي گردد چرا كه مسيرهاي اين كار در مغز شما بارها و بارها مرور شده است .

مغز خردسالان قدرت تطابق بالايي دارد :

در حقيقت وقتي يك بخش مغز كودكي آسيب ببيند ، بخش ديگر اغلب مي تواند انجام مقداري از فعاليت از دست رفته رابرعهده بگيرد .اما همانطور كه بزرگتر مي شويم مغز بايد سخت تر كار كند تا گذرگاههاي عصبي جديدي بسازد و با اين عمل مهارت يافتن در امور جديد يا تغيير دادن الگوهاي رفتاري تثبيت شده را مشكل تر مي سازد . بدين سبب است كه اكثر دانشمندان باور دارند وادار كردن مغزتان به فراگيري امور جديد و ساختن ارتباطات جديد حائز اهميت است. چرا كه اين عمل به فعال نگهداشتن مغز در طول عمر كمك مي نمايد حافظه يكي ديگر از اعمال پيچيده مغزي است . كارهايي كه انجام مي دهيم ، ياد ميگيريم و مي بينيم در ابتدا در كورتكس پردازش مي شوند و سپس اگر حس كنيم اين اطلاعات به حد كافي براي يادآوري دائمي حائز اهميت مي باشند ، به درون مناطقي ديگر از مغز مانند هيپوكامپ و هسته آميگرال براي ذخيره و بازيابي طولاني مدت وارد مي شوند. وقتي اين پيامها به مغز منتقل مي شوند گذرگاههاي زيادي مي سازند كه به صورت پايه حافظه مان عمل مي كنند.

حركت ، قسمتهاي مختلف مغز ، كنترل حركات متفاوت بدن را برعهده دارند .طرف چپ مغز حركات طرف راست بدن وطرف راست مغز حركات طرف چپ بدن را كنترل مي كند.وقتي با پاي راست خود پدال گاز را فشار مي دهيد طرف چپ مغزتان است كه پيام لازم را از مغز ارسال مي كند.

فعاليت هاي اساسي بدن ، بخشي از سيستم عصبي جانبي به نام سيستم عصبي خود مختار مسئول كنترل كردن بسياري از فعاليت هاي بدن است كه تقريباً هرگز نيازي به فكر كردن ندارند مانند تنفس ، هضم وجذب ، تعريق و لرزش . سيستم عصبي خود مختار از دو بخش تشكيل شده است : سيستم عصبي سمپاتيك و سيستم عصبي پاراسمپاتيك

سيستم عصبي سمپاتيك بدن را در زمينه استرس هاي ناگهاني ، مانند وقتي كه شاهد سرقتي هستيد آماده مي نمايد . وقتي اتفاق ترسناكي مي افتد سيستم عصبي سمپاتيك ضربان قلب را به قدري سرعت مي بخشد كه خون را سريعتر به بخشهاي مختلف بدني كه نياز به آن دارند مي فرستد . همچنين باعث مي شود غده فوق كليوي در بالاي كليه ها آدرنالين ترشح كند . هورموني كه قدرت بيشتري به عضلات مي دهد تا فرار سريعي انجام گردد. اين روند به عنوان واكنش "مبارزه يا فرار"بدن شناخته مي شود.

سيستم عصبي پاراسمپاتيك بر عكس سيستم سمپاتيك به اين معنا كه عمل مي كند:بدن را آماده استراحت مي كند .همچنين به مجراي گوارشي كمك مي كند تا حركت كند لذا بدنمان مي تواند به طور موثري مواد غذايي حاصل از خوردن غذا را دريافت كند.
 

دكتر «ايرينا بايسترُن» و همكارانش از بخش فيزيولوژي ، كالبدشناسي و ژنتيك دانشگاه آكسفرد با همكاري «پاسكو راكيك» ، استاد پيشتاز در علوم اعصاب از «دانشگاه يِيل» ، در مقاله­اي كه در نشرية «علوم اعصاب» از مجموعه نشريات «نيچر» منتشر كرده­اند ، شرحي نو ارائه داده­اند از ابتدايي ترين سلولهاي عصبي موجود در آن بخش از مغزِ درحال رشد انسان ، كه نهايتاً به قشر مغز ( Cerebral Cortex ) تبديل مي شود .

قشر مغز ، آگاهي انسان را بر عهده دارد و اصلي­ترين نقش را در فرآيند دريافت و درك ، در حافظه ، در انديشيدن و نيز در سخنگويي ، هوش ، خودآگاهي و ديگر تواناييهاي ممتاز ذهني انسان بازي مي­كند . قشر مغز كنشهاي ارادي انسان را نيز عهده­دار است . بالغ بر چهل درصد وزن مغز يك انسان بالغ ، قشر آن است كه حدود بيست ميليارد ياختة عصبي ( يا «نورُن» ) را شامل مي­شود . اين گروه پژوهشي دريافته­اند كه نخستين ياخته­هاي عصبي مربوط به قشر مخ ، بسيار زودتر از آنچه پيشتر تصور مي­شد ، آماده و مهياي انجام وظايف خود مي­شوند ، يعني تقريباً 31 روز پس از عمل لقاح ، زماني كه جنين فقط حدود 4 ميليمتر قد دارد و شبيه يك ويرگول است و در اين زمان هنوز نه دستها و پاها شكل گرفته­اند و نه چشمها .

آنها در پژوهش خويش از روشهاي نوين بهره گرفته­اند ، ازجمله از فناوريهايي كه به كمك آنها رديابي ژنهاي فعال شده در دل يك ياختة منفرد نيز ميسر مي­شود . بدين طرق توانسته­اند ياخته­هاي عصبي اوليه را شناسايي كنند و آنها را «ياخته­هاي سَلَف يا پيشين» ناميده­اند .

«ياخته­هاي پيشين» از بسياري لحاظ ، ويژگيهايي غيرمعمول دارند . آنها برخلاف ديگر سلولهاي عصبي ، از رشته­ها و زوائدي كه ايشان را به ديگر نورُنها پيوند دهد بي­بهره­اند . اما آنها نيز دنباله­هايي دراز و قطور دارند كه يكي در جلوي تنة سلول امتداد يافته و ديگري در پشت آن . با بررسي و كاوش ساختمان اين سلولها مي­توان حدس زد كه احتمالاً آنها در طي مراحل رشد مغز به طرف سطح بيروني مغز حركت مي كنند و در آنجا كه درآينده قرار است قشر مغز شكل بگيرد مقيم مي­شوند . دنباله­هاي اين سلولها شبكة درهم­تنيده­اي را به­وجود مي­آورد كه به نظر پژوهشگران اين شبكه مي­تواند در نقش راهنمايي براي ياخته­هاي بعدي باشد كه مي­خواهند به سوي اين ناحيه مهاجرت و در آنجا رشدكنند . «كالين بلِيكمُر» ، استاد دانشگاه و يكي از نويسندگان مقالة موردبحث ، مي­گويد : " ما گمان مي­كنيم اين سلولهاي پيشين ، در فرآيند رشد و در مهيا كردن محيط و شرايط براي نورُنهايي كه پس از آنها به­وجود مي­آيند و نيز در هدايت آنها نقش مهمي دارند و هروقت هم كه اين وظايف خود را به­انجام برسانند عمرشان پايان مي­گيرد . "

روشن شدن چگونگي مراحل آغازين رشد قشر مغز ، ممكن است باعث فهم بهتر اختلالات پيچيدة مغزي شود . بيماريهايي چون «درخودماندگي» ( يا اُتيسم ) ، اسكيزوفرني ، صرع اطفال ، خوانش­پريشيِ دوران­ رشد و حتي عقب­افتادگي ذهني از اين جمله­اند . به­علاوه ممكن است بتوانيم از ره اورد آن سرنخي بيابيم براي حل يكي از مسائل بغرنج در نزد زيست­شناساني كه به بحث تكامل انسان مي­پردازند كه چگونه شد نيمكره­هاي مغز نياكان آدميان ، حول­و­حوش پنج ميليون سال پيش ، رو به رشد گذاشت و به­ميزان چشمگيري بزرگتر شد؟

 با وجود اينكه ميان انسان و گوريل تنها حدود يك درصد تفاوت ژنتيكي وجود دارد ، اما قشر مغزي انسان چهاربرابر بزرگتر است و قدرت فكر و ادراک  انسان و توانايي او در فرهنگ­آفريني برتري فاحشي دارد . پس اگر دريابيم كه قشر مغز در انسان چگونه رشد مي­كند و چرا رشد آن با ديگر جانوران متفاوت است ، شايد از راز هوشمندي مغز او نيز باخبر شويم . پژوهشگران توجه خاصي دارند به اين واقعيت كه تاكنون «ياخته­هاي پيشين» ، غير از انسان در ديگر جانوران شناسايي نشده­اند . دكتر بايسترُن در اين خصوص اظهار داشته كه :" روي مراحل اولية رشد مغز در ديگرِ گونه­ها بايد بررسي مجددي صورت گيرد تا مشخص شود كه آيا واقعاً سلولهاي پيشين فقط منحصر به مغز انسان است يا نه ؟ "
 

درمان و توانبخشی فلج مغزی - سکته مغزی و اختلالات بلع-گفتار و اختلالات یادگیری  در منزل توسط متخصص

 کلینیک توانبخشی ولیعصر

               همراه         09121623463                 کرج  - رجایی  شهر