گفتار درمانی و توانبخشی     پایگاه اطلاع رسانی گفتار توان گستر

             پایگاه اطلاع رسانی گفتار توان گستر          ارائه دهنده کاملترین و جامع ترین اطلاعات توانبخشی             گفتار درمانی      کاردرمانی       فیزیو تراپی          اپتومتری        شنوایی سنجی          ارتوپدی فنی                   

                                           پایگاه اطلاع رسانی گفتار توان گستر          ارائه دهنده کاملترین و جامع ترین اطلاعات توانبخشی             گفتار درمانی      کاردرمانی       فیزیو تراپی          اپتومتری        شنوایی سنجی          ارتوپدی فنی           

استاد علوم اعصاب ، «مارك‌ اف بِر»2 ، گفته است كه : " ما توانسته‌ایم جلوۀ عینی چیزی را كه مدتهاست همه به آن باور دارند ، نشان دهیم ؛ اینكه درواقع هیپوكامپوس جایگاه صورت پذیرفتن پدیدۀ «تقویت‌شدگی دیرپا»3 در طی یادگیری است و این برای دانشمندانِ علومِ اعصاب خیلی مهم است چون بیش از سی سال است كه ما در بارۀ این پدیده مي‌دانیم اما همیشه جای چنین شواهدی خالی بوده است . "

یافته‌های مذكور ، در دو مقالۀ جداگانه كه هردو در همان شماره از نشریۀ ساینس به‌چاپ رسیده ، ارائه شده‌ است . یكی از آنها ، مقالۀ «مارك بِر» است و دیگری كه آن نیز شرحی است بر پژوهشِ انجام گرفته ، با عنوان دور و درازِ «پیشرفتی اساسی در آگاهی ما از نحوۀ تقویت‌شدگی دیرپا به‌عنوان سازوكار عصبی به‌یادسپاری»4 ، مقاله‌ای‌ است كه به‌قلم سه تن از دانشمندان نوشته شده ، به نامهای «تیم بْلیس»5 از مؤسسۀ ملی پژوهشهای پزشكی «ام‌آرسی»6 در انگلستان ، «گراهام كالینگْریج»7 از دانشگاه بریستُل ، و «سِرژ لارُش»8 از دانشگاه «پاریس- سود»9 .

در واقع «فرآیند تقویت‌شدگی دیرپا» در مغز ، نوعی شكل‌پذیری در مغز انسان است و این خصوصیت جالب‌توجهی است كه مغز ما به هنگام تجربه كردن محیط پیرامون و در پاسخ به مشاهدات حسی از خود نشان مي‌دهد . در حین این فرآیند سیناپسها و یا پیوندگاههای میان یاخته‌های عصبی ، تحكیم مي‌یابند و نیروی بیشتری مي‌گیرند و برعكس در پدیده‌ای با عنوان «تضعیف‌شدگی دیرپا»10 ، سیناپسهای بي‌استفاده به تدریج رنگ مي‌بازند .

از اواخر دهۀ 1960 میلادی كه فرآیند «تقویت‌شدگی دیرپا» شناخته شده ‌است تا كنون ، هزاران مطلب دربارۀ آن انتشاریافته ‌است و در همۀ آنها فرض بر این بوده كه جایگاه این پدیده كه سازوكاری مهم در یادگیری و به‌خاطرسپاری است ، هیپوكامپوس یا مركز حافظۀ مغز مي‌باشد .

سابقاً پژوهشگران دریافته‌ بودند كه تحریك الكتریكی یاخته‌های عصبی مغز ، به‌نحوي‌كه تقلیدی باشد از همان تكانه‌های الكتریكی كه به هنگام تجربه كردن و مشاهدۀ حسی ، مغز ما را عرصۀ تاخت‌و‌تاز خود قرار مي‌دهند ، باعث مي‌شود تا برخی ارتباطات سیناپسی استحكام بیابند . آنها چنین مي‌انگاشتند كه درپی یادگیری ، فرآیند «تقویت‌شدگی دیرپا» در هیپوكامپوس مغز انجام مي‌پذیرد اما هیچگاه شواهد روشن و قانع‌كننده‌ای از ارتباط مستقیم ِ «یادگیری» و «تقویت‌شدگی دیرپا» مشاهده نكرده ‌بودند .
 

اما سه چیز انگاركه همواره مسبب این كمبود بوده‌اند :

یكی اینكه تكرار ، در بسیاری موارد لازمۀ عمل یادگیری است و باید برای به‌نتیجه‌رسیدن فرآیند یادگیری ، رویداد مورد آزمایش بیش از یك بار صورت گیرد و سرعت و توان یادگیری متفاوت جانوران مختلف همواره باعث مي‌شده است كه با دفعات تكرار ناكافی ، شاخصهای نشان‌دهندۀ فرآیند «تقویت‌شدگی دیرپا» ، به‌مرور رنگ بازند و قابلیت ردیابی و شناسایی آنها از میان برود .

دیگر اینكه سیناپسهایی كه در طی یادگیری ، در هیپوكامپوس محكمتر مي‌شوند و قوام مي‌یابند ، معمولاً كم‌شمارند و از هم دور ، بنابرین ردیابی آنها دشوار است .

سوم اینكه در كمال شگفتی ، و آنچنان‌كه اكنون بر ما آشكار است ، یادگیری ممكن است همانگونه كه با فرآیند «تقویت‌شدگی دیرپا» انجام مي‌پذیرد ، با فرآیند «تضعیف‌شدگی دیرپا» نیز صورت گیرد .

با بهره‌گیری از فنون و روشهایی كه پیشتاز استفاده از آنها ، «سوسومو تُنِگاوا»11 ، از دانشگاه ام‌آي‌تی و رئیس مؤسسۀ پیكُوور ، مي‌باشد ، دانشمندان ِعلوم اعصاب به این امكان رسیده‌اند كه به‌طور دقیق ژنها و پروتئینهایی را كه در یادگیری به‌نحوی دخیل‌اند ، شناسایی كنند . در این خصوص «مارك بِر» كه او نیز در بخش «علوم شناختی و مغز» دانشگاه ام‌آي‌تی سمتی دارد ، مي‌گوید : " این كار از لحاظ درك ارتباطات و وابستگیها ارزش فراوانی داشته‌است ، اما در تأیید نهایی چگونگی رابطۀ علت‌ومعلولی در این جریان هیچگاه كمكی نكرده ... برگ برندۀ ما این بود كه به‌قدركافی دربارۀ فرآیند تقویت‌شدگی دیرپا و اینكه این فرآیند چه ردّی از خود در مغز به‌جا مي‌گذارد ، مي‌دانستیم كه بتوانیم تغییرات بوجود آمده در پروتئینها را ردیابی كنیم . پس به این پرداختیم كه آیا یادگیری نیز چنین تغییرات ظریفی را موجب مي‌شود یا نه ؟ "

پژوهشگران در این آزمایش ، موشهایی را آموزش دادند كه اگر به بخش تاریك یك محفظۀ دو‌اتاقه بروند یك تكانۀ آزاردهنده به پای آنها وارد خواهد شد . حیوانها خیلی زود یادگرفتند كه طرف اتاقك تاریك نروند و در قسمت پرنور بمانند . دستِ‌آخر با استفاده از كاوشگرهای زیست‌شیمیایی تلاش كردند كه سیناپسهایی را كه دستخوش تغییر شده بودند شناسایی كنند و در این مهم از فنون خاص دیگری نیز بهره بردند كه ایشان را قادر مي‌ساخت انتقالات سیناپسی انجام گرفته در مغز موش را بادقت زیرنظر بگیرند و ایشان در نهایت موفق شدند آنچه را درپي‌اش بودند بیابند . آنها مشاهده کردند كه یادگیری موجب مي‌شود پدیدۀ «تقویت‌شدگی دیرپا» در سیناپسهای هیپوكامپوس صورت گیرد .

و اما حامیان این كار گروهی ، مؤسسۀ (پژوهشهای) پزشكی «هُوارد هیوز» و مؤسسۀ ملی بهداشت روانی ایالات متحده بوده‌اند ...

 

پي‌نوشتها :

1 – Picower Institute ؛

2 – Mark F. Bear ؛

3 – «تقویت‌شدگی دیرپا» و یا «Long-Term Potentiation» كه آن را «LTP» نیز مي‌خوانند ، استحکام یافتن و افزایش کارایی یک همایه یا سیناپس را گویند که از چند دقیقه تا چندین روز و بیشتر می‌تواند دوام داشته باشد . (م.)

4 –"substantially advance the case for LTP as a neural mechanism for memory" ؛

5 – Tim Bliss ؛

6 – MRC National Institute for Medical Research ؛

7 – Graham Colingridge ؛

8 – Serge Laroche ؛

9 - Universite Paris Sud ؛

10 - «تضعیف‌شدگی دیرپا» و یا «Long-Term Depression» كه آن را «LTD» نیز مي‌خوانند ، سست شدن و کاهش کارایی یک همایه یا سیناپس را گویند که از چند دقیقه تا چندین روز و بیشتر می‌تواند دوام داشته باشد . (م.)

11 – Susumu Tonegawa ؛

     برگشت به صفحه قبلی                                       برگشت به صفحه اصلی                                           صفحه بعدی