سیستمهایی که در تولید آوا دخالت دارند به چهار دسته تقسیم می گردند :
سیستم تنفسی
سیستم آوایی یا واک ساز
سیستم تشدید کننده
سیستم تولید کننده ( دهان و ...)
تشدید به دو صورت دهانی و خیشومی و یا ترکیبی از آن دو صورت می گیرد .
اندامهایی که در تولید صوت و گفتار به صورت غیر مستقیم دخالت دارند عبارتند از :
سیستم شنوایی
سیستم بینایی
سیستم اعصاب مرکزی
اولین و مهمترین عامل در کسب گفتا ر شنوایی است.
در بیش از 99% افراد چه راست دست و چه چپ دست نیمکره چپ مسئول مهارتهای زبانی
است .
معنا شناسی در گفتار عبارتست از ارتباط بین صورت صوری گفتار ( آوا ها ) و مفهوم
پدیده .
رشد زبان به سه دوره قبل از مدرسه - سن مدرسه - و بعد از مدرسه یا بزرگسالی
تقسیم بندی می شود .
رشد طبیعی گفتار و زبان :
در 2-3 ماهگی مرحله قان و قون اولیه می باشد صداسازی با همخوان های عقب دهان ک -
گ - ق - و واکهای وسطی دهان صورت می گیرد .
در 4-6 ماهگی قان و قون آهنگین ایجاد می شود کودکان ناشنوا در این
مرحله متوقف می شوند .
در 6-10 ماهگی مرحله انعکاس یا اکو لیلیا در کودک شروع می شود .
در 11-14 ماهگی شروع گفتن اولین کلمات بامعنا در کودک می باشد لازم به ذکر است
که مراحل بالا به صورت تقریبی می باشد و دخترها در طی این مراحل نسبت به پسرها
جلوتر می باشند .
عوامل موثر در رشد طبیعی مهارتهای زبانی - کلامی :
ساختمان طبیعی اندام گویایی
هوش طبیعی
شنوایی طبیعی
سیستم اعصاب مرکزی و محیطی طبیعی
سلامت عاطفی و روانی
وجود محیط مناسب گفتاری
اختلال در تولید :
اشکال در نحوه تولید آوا ها را اختلال تولید می گویند که به دو دسته زیر تقسیم
می شوند :
اختلالات ناشی از ضایعات عصبی - عضلانی که در نتیجه صدمه به سیستم دستگاه اعصاب
مرکزی ایجاد می شود و به آن دیزآرتریا می گویند .
اختلالاتی که ناشی از صدمه به سیستم اعصاب مرکزی نیستند .
اختلالات عصبی که باعث صدمه به سیستم حرکتی در دوران جنینی - تولد و یا تا قبل
از سن 3 سالگی می شود عارضه فلج مغزی و بعد از سن 3 سالگی آن را
Brain damage می گویند .
در ارزیابی اختلالات تولیدی تست هوش - تست شنوایی - تست اندام گویایی - تست رشد
زبان و گفتار - تست تولید آواها در نظر گرفته می شود .
روشهای درمانی اختلالات تولید ی :
تربیت شنوایی
جایگاه صدا
روش کلیدی
روش حسی حرکتی
ویژگیهای یک صوت طبیعی :
ارتفاع ( زیر و بمی ) متناسب با سن و همسالان .
بلندی مناسب
کیفیت صدای طبیعی
تشدید صدای طبیعی
شایعترین علت اختلالات تشدیدی شکاف کام و بارزترین علامت شکاف کام زبان کوچک دو
شاخه است .
اختلالات تشدید عبارتند از :
تشدید بیش از حد خیشومی
تشدید کمتر از حد خیشومی
آمیخته که بیشتر در فلپ حلقی دیده می شود
.
علل اختلالات گفتاری متنوع هستند که می توان از آن جمله به :
عقب ماندگی ذهنی
اختلالات شنوایی
صدمات مختلف مغزی
عوامل روحی - روانی
عوامل محیطی اشاره کرد .
